कासवाच्या पाठीवर खवले कसे आले?

🔶गोष्टीचे नाव-कासवाच्या पाठीवर खवले कसे आले?

🔶अनुवादक-दीप्ती पुजारी

🔶मूळ स्रोत-(आफ्रिकन लोककथा)

कोणे एके काळी, उंच आकाशात एका देवपुत्र आणि देवकन्येचं लग्न होतं. देवांनी पृथ्वीवरील सगळ्या प्राण्यांना लग्नाचं आमंत्रण दिले. आता ज्यांना पंख होते आणि ज्यांना उडता येत होतं त्यांचं जाणं तर निश्चित होतं; पण जे प्राणी जमिनीवरून चालायचे, सरपटायचे, उडया मारायचे नाहीतर पाण्यातून पोहायचे त्यांची भलतीच पंचाईत झाली होती. अशा प्राण्यांना उडणाऱ्या पक्ष्यांनी आपल्याला घेऊन जावे म्हणून त्यांना मस्का मारण्याशिवाय काही पर्यायच नव्हता!

तलावात पोहणाऱ्या आणि जमिनीवर सरपटत चालणाऱ्या कासवोजींच्या तोंडाला लग्नातलं मस्त जेवण हादडण्याच्या विचाराने पाणीच सुटले होते. पण जायचं कसं, ह्या समस्येने ते हैराण झाले होते. तेवढ्यात गिधाडोबा सडकी खरकटी शिकारखाणी शोधायला तलावाच्या काठावर येऊन बसले.

कासवोजींनी गिधाडाला हाक मारली," अहो गिधाडोबा, रामराम! कसे आहात?" मग अगदी मधाळ आवाजात म्हणाले, " काहो, तुम्ही देवपुत्राच्या लग्नाला जाणार आहात का उद्या?", "फूssss" तोंडातील हाड थुंकत गिधाडोबांनी मान डोलावली, "जाणार तर. अहो इतकं सुग्रास अन्न असेल तिथं, की आठवड्याभराचं एकदाच जेवेन म्हणतोय. नाहीतरी इकडं काय मिळतंय? सडकं मांस आणि वाळकी हाडं. अशी मेजवानी सोडतंय कोण? तुम्ही नाही का जाणार?"

कासवोजी अजीजीने म्हणाले, " जायची तर इच्छा खूप आहे हो, पण मला थोडंच उडता येतंय. हां, आता तुम्ही मला गरिबाला पाठीवर बसवून नेलं तर दोन घास मीही जेवेन त्या मेजवानीतलं. तेवढंच तुमच्या गाठीला पुण्य! काय म्हणता?" गिधाडोबांना कासवोजींचा कांगावा कळला. ते उत्तरले, " आता तुम्हाला न्यायचं म्हणजे पाठीचं अगदी धिरडंच व्हायचं. एवढी उस्तवारी मी का करावी हो कासवोजी? आणि पुण्याचं म्हणाल तर सगळं जंगल साफ ठेवण्याचं पुण्य करतोयच की मी रोज!" आता बाकी कासवोजींना आपला धूर्तपणा सोडून गिधाडोबांना काहीतरी द्यावं लागणार होतं.

कासवोजी आपल्या कवचाखाली रोज थोड्या थोड्या कवड्या साठवीत असत. त्यांच्याकडे चिक्कार कवड्या साठल्या होत्या. "जर तुम्ही मला पाठीवर घालून लग्नाला घेऊन गेलात तर मी तुम्हाला हज्जार कवड्या देईन!", कासवोजी म्हणाले. (त्यावेळची माणसं पैसे म्हणून कावड्यांचा वापर करायची बरं.) हा सौदा गिधाडोबांना एकदम पसंत पडला. त्यांनी कासवोजींना पाठीवरून लग्नाला नेण्याचे आणि आणायचे कबूल केलं.

दुसऱ्या दिवशी झुंजूमंजू पहाटे गिधाडोबा कासवोजींना घ्यायला आले. कासवोजींना तर मेजवानीतील चविष्ट खाऊंच्या विचारांनी झोपच आली नव्हती. ते तयार बसले होते. गिधाडोबा येताच कासवोजी पाठीवर बसले आणि दोघेही लग्नाच्या मांडवात एकदाचे पोहोचले.

लग्न लागलं आणि एकदाची लग्नातली पंगत बसली. पंगतीतलं जेवण तर फारच भारी होतं. गिधाडोबांना शेवयांची खीर फारच आवडली होती, पण त्यांच्या टोकाशी वाकड्या असलेल्या चोचीने त्यांना खिरीचा घास धड घेता येईना. गडबडीत थोडी खीर शेजारी बसलेल्या कासवोजींच्या पाठीवर सांडली आणि सगळे पक्षी कासवोजींना हसले. साहजिकच आपले कासवोजी वैतागले. ते बघून गिधाडोबांनी त्यांची समजूत काढण्यासाठी म्हटले," अहो, हवे तर मला तुमच्या कवड्या नका देऊ. पण आता मस्त जेवा पाहू." हे ऐकून चिंगूस कासवोजींना बरेच वाटले आणि ते फारच खुशीत येऊन जेऊ लागले.

जेवणं झाल्यावर सुरापानाचा कार्यक्रम सुरू झाला. आपल्या कवड्या वाचल्या म्हणून कासवोजींनी खुशीत जरा जास्तीच सुरा ढोसली. नशेत गाणे गात सुरा पीत असता ते नेमके गिधाडोबांवर धडकले आणि प्याल्यातली सगळी सुरा त्यांच्या पंखांवर सांडली. गिधाडोबा वाईट्ट तापले, पण ते भांडण्याच्या आतच कासवोजी बरळले ," ए गिधाडया, उगाच वैतागू नकोस. पंखांना लाँड्रीतून धुलाई करण्यासाठी तुला पन्नास कवड्या देईन." असलं बोलणं ऐकून गिधाडोबा अजून चिडले, आणि कासवोजींना अद्दल घडवायची असे त्यांनी ठरवले.

सगळी मेजवानी संपल्यावर, कासवोजी गिधाडोबांच्या पाठीवर बसणार तितक्यात गिधाडोबा उडत खाली निघालेसुद्धा.. कासवोजी म्हणाले,"मला घ्या ना!" गिधाडोबा उत्तरले,"कवड्यांच्या पाठीवरून जा!", आता बाकी कासवोजींची तंतरली. कुणासोबत जायचं? सगळे पक्षी कुणा न कुणाला घेऊन आले होते आणि आपल्या सोबत्यालाच ते परत नेणार होते. सगळे गेले, अगदी यजमान देव सुद्धा, आणि कासवोजी एकटेच राहिले.आता त्यांच्यापुढे दोनच पर्याय होते. एकतर तिथंच राहायचं नाहीतर उडी मारायची. पहिला पर्याय घेणं काही शक्य नव्हतं. मग त्यांनी घेतलं देवाचं नाव आणि मारली उडी याssssव!...ढप्प नेमकी पाठ आपटली दगडावर! आणि पाठीचं कवच... त्याची तर शकलं शकलं झाली.

कासवोजी तर रडूच लागले. त्यांचा आवाज ऐकून त्यांचे भाऊबंद आले. सगळ्यांनी मिळून कवचाची सगळी शकलं गोळा केली आणि सगळी ठिगळं शिवून काढली. मग असलं ठिगळंवालं कवच कासवोजींच्या पाठीला परत जोडण्यात आलं. आता कळलं ना, कासवोजींच्या पाठीवरचे खवले म्हणजे त्या ठिगळकामाच्या खुणा आहेत ते!

धन्यवाद!

#ज्ञानभाषामराठीप्रतिष्ठान
#अनुवादिनी